Nội Dung Vụ Án Tranh Chấp Về Thừa Kế Tài Sản

1. Theo đơn khởi kiện và quá trình giải quyết tại cấp sơ thẩm, các nguyên đơn trình bày:

• Bà Lý Thị T, bà Lý Thị Thu H, bà Lý Thị L, bà Lý Thị H1 trình bày: Cha mẹ các đương sự là cụ Lý Đức Q1 (chết năm 1992) và cụ Nguyễn Thị L2 (chết năm 2000), trú quán tại thôn T, xã M, huyện V, tỉnh Hưng Yên. Hai cụ có 8 người con, trong đó có ông Lý Văn C (bị đơn), bà Lý Thị T2 (đã chết năm 1988), bà T, ông L1, bà Thu H, bà G, bà L, bà H1.
  Di sản để lại là thửa đất số 385, tờ bản đồ số 14 tại thôn T, diện tích thực tế 552,1m². Trên đất trước đây có ngôi nhà cấp 4, nay ông C đã phá dỡ, xây dựng nhà mới. Các nguyên đơn xác định cụ Q1 và cụ L2 không để lại di chúc, chưa làm giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Ông C đã tự kê khai và được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất năm 2005, cấp đổi năm 2007 mang tên ông C. Năm 2020, ông C đã chuyển nhượng khoảng 110m² đất cho ông Lý Văn C2 (giao dịch trực tiếp với anh Lý Đức C3 – là con trai ông C2), việc này các nguyên đơn không đồng ý.
  Các nguyên đơn yêu cầu Tòa án chia di sản thừa kế là quyền sử dụng đất trên theo pháp luật, đề nghị được nhận phần di sản bằng đất làm nơi thờ cúng tổ tiên, không đồng ý nhận bằng tiền.
  Riêng bà Lý Thị T trình bày: có lần đồng ý để ông C bán đất, đã đưa giấy cho bà Lý Ngọc T1 nhưng sau đó không chấp thuận. Khoảng năm 2006, bà Lý Thị Thu H đã đưa cho ông C 30.000.000 đồng để xây nhà thờ giữ đất.

2. Bị đơn – ông Lý Văn C cùng vợ là bà Trần Thị Thủy H2 và con gái là bà Lý Ngọc T1 – trình bày:

Thừa nhận nguồn gốc đất là của cụ Q1, cụ L2 để lại, nhưng cho rằng theo truyền thống đất thuộc về con trưởng nên ông C được quyền quản lý, sử dụng. Ông C nộp thuế, duy trì, xây dựng nhà cửa, trông nom việc thờ cúng. Việc bán đất cho ông C2, ông C3 nhằm lấy tiền chữa bệnh cho con trai. Về hồ sơ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, ông C nói do ông L1 làm hộ, ông chỉ đưa tiền, không biết chi tiết. Về giấy viết tay năm 2005, ông C xác định do ông L1 viết, còn ai ký thì ông không biết. Không nhất trí với yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, đề nghị công nhận quyền sử dụng đất thuộc về ông.
Đề nghị Tòa án xem xét thời hiệu khởi kiện vì cho rằng nguyên đơn khởi kiện đã muộn.

3. Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan:

• Ông Lý Kim LI xác định Giấy chứng nhận quyền thừa kế đất ở ngày 18/9/2005 do ông viết đưa cho ông C, chữ ký của ông là đúng, còn các chữ ký khác ông không biết ai ký. Việc ông C nói ông đi làm thủ tục cấp số đỏ và đưa tiền là không đúng. Trước đây ông C có nói cho bà L, bà H1 đất nên bà H đưa cho ông C 30.000.000 đồng để làm nhà thờ, nhưng sau đó ông C không cho nữa nên mới phát sinh kiện tụng. Ông không yêu cầu hưởng di sản, nếu pháp luật xác định ông có phần thì ông xin từ chối; về công sức chăm sóc bố mẹ, ông và vợ có nhưng tự nguyện không yêu cầu gì.
• Bà Lý Thị G xác nhận nguồn gốc đất do bố mẹ để lại, không có di chúc, ông C là người quản lý, nộp thuế. Sau đó ông C xây mới nhà, lát sân, làm tường bao. Bà đề nghị giữ lại một phần đất để thờ cúng, phần ông C đã bán thì thôi. Nếu chia thừa kế theo pháp luật, bà được hưởng thì tự nguyện nhường lại cho ông C. Bà có công sức với bố mẹ nhưng xác định là trách nhiệm của con cái, không yêu cầu tính công sức; đồng thời phủ nhận việc bà T1 nói đất có nguồn gốc một phần bên ngoại.
• Các con, cháu bà Lý Thị T2 gồm bà Nguyễn Thị N, bà Nguyễn Thị D, ông Nguyễn Xuân V, bà Nguyễn Thị V1 và các cháu thế vị là ông Nguyễn Văn Đ, bà Nguyễn Thị H3, ông Nguyễn Xuân C1 (sau đâu gọi tắt là nhóm thừa kế thế vị) xác định: Không có ý kiến, yêu cầu gì về phần đất tranh chấp; không có công sức chăm sóc, duy trì di sản của cụ Q1, cụ L2. Nếu theo quy định pháp luật được hưởng thừa kế thế vị phần của bà T2 để lại thì đề nghị được hưởng kỷ phần theo quy định.
• Ông Lý Văn C2 khai: Gia đình ông có mua 115m² đất của ông C, việc mua bán do con trai ông là Lý Đức C3 trực tiếp thỏa thuận, ông không rõ cụ thể số tiền.
• Anh Lý Đức C3 khai: Anh và ông C có thỏa thuận mua bán đất thông qua hợp đồng đặt cọc trị giá 800.000.000 đồng; đã giao tiền đầy đủ, có người chứng kiến. Việc bán đất nhằm có tiền chữa bệnh cho con ông C. Khi đặt cọc đất không có tranh chấp, sau đó anh đã làm móng nhà có khối lượng 74,51 m², được định giá 124.500.000 đồng, nhưng do vụ án đang giải quyết tại Tòa án nên dừng lại, đề nghị Tòa án giải quyết theo pháp luật.

4. Tòa án nhân dân huyện Văn Lâm đã xét xử sơ thẩm tại Bản án số 08/2025/DS-ST ngày 19/5/2025, quyết định:

Chấp nhận yêu cầu khởi kiện của bà T, bà Thu H, bà L, bà H1; xác định thửa đất 385 diện tích 552,1m² là di sản của cụ Q1, cụ L2.
Chia thừa kế theo pháp luật:

• Chia cho bà T, bà Thu H, bà L, bà H1 diện tích 207,3m² đất, phần thiếu được thanh toán bằng tiền, mỗi người được nhận thêm 42.223.500 đồng.
• Chia cho ông C diện tích 213,6m² (có ngôi nhà do ông xây) và 131,2m² đất đã giao dịch với ông C2 và anh C3; đồng thời ghi nhận kỷ phần của bà G tặng cho ông và phần công sức 40m².
• Buộc ông C thanh toán cho các con cháu bà T2 số tiền 144.851.000 đồng, chia đều theo kỷ phần.
  Không xem xét giao dịch đặt cọc giữa ông C với ông C2 và anh C3; nếu có tranh chấp, giải quyết bằng vụ án khác.
  Về tài sản trên đất: của ai người đó quản lý.
  Về án phí: miễn cho một số đương sự cao tuổi; buộc các đương sự khác chịu theo quy định.
  Về chi phí tố tụng: ghi nhận sự tự nguyện của bà L, bà H1 chịu toàn bộ.

5. Người kháng cáo:

• Ngày 23/5/2025, bà Nguyễn Thị N, bà Dương Thị B1, ông Nguyễn Xuân V, bà Nguyễn Thị D, bà Nguyễn Thị V1 kháng cáo.
• Ngày 02/6/2025, bà Lý Thị T, bà Lý Thị Thu H, bà Lý Thị L, bà Lý Thị H1 kháng cáo.
  Nội dung kháng cáo: Cả nguyên đơn và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đền T3 không đồng ý nhận di sản bằng tiền, để nghị được nhận bằng hiện vật (đất) để sử dụng chung, bảo đảm quyền lợi và làm nơi thờ cúng tổ tiên.

Tại phiên tòa phúc thẩm:

Các nguyên đơn và người kháng cáo giữ nguyên yêu cầu; nguyên đơn và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan về phía nguyên đơn thỏa thuận sẽ gộp toàn bộ diện tích đất được chia để sử dụng chung làm nơi thờ cúng. Các bên nguyên đơn và bị đơn không thỏa thuận được, đề nghị Hội đồng xét xử xem xét theo pháp luật.
Bị đơn đưa ra phương án giải quyết là giữ nguyên diện tích đất nhà thờ 213,6m², số đất còn lại sẽ được chia làm 8 kỷ phần cho những người được hưởng thừa kế, nhưng phía nguyên đơn không chấp nhận.
Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan – Anh Lý Đức C3: Xác định cùng với bố (ông C2) giao dịch mua đất của ông C, nhưng anh mới là người đứng ra giao kết và trả tiền; anh đồng ý nhận bằng tiền đối với giá trị móng nhà đã làm trên đất là 124.500.000 đồng. Các bên đương sự đều chấp nhận sẽ trả anh C3 tiền nếu được giao đất vào vị trí có móng nhà.

Đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Hưng Yên phát biểu quan điểm:

Về tố tụng: Hội đồng xét xử, Thư ký và các đương sự đã chấp hành đúng quy định BLTTDS; đơn kháng cáo trong hạn luật định.
Về nội dung: Bản án sơ thẩm xác định di sản, hàng thừa kế là đúng. Tuy nhiên, việc chia di sản là chưa phù hợp, mặc dù đủ điều kiện chia di sản bằng hiện vật nhưng cấp sơ thẩm lại chia một phần bằng tiền, tại phiên tòa đương sự có thỏa thuận một phần về việc giải quyết vụ án, vì vậy đề nghị Hội đồng xét xử chấp nhận kháng cáo, sửa án sơ thẩm.